برج CN در تورنتو: نماد مهندسی، جاذبه جهانی و شمایل فرهنگی - جعبه مهر

منبع مقاله: بر بلندای برج CN در آسمان معلق شوید

تاریخچه، طراحی و ساخت

ایده ساخت برج CN در دورانی شکل گرفت که رشد سریع ساختمان‌های بلند در مرکز شهر تورنتو، کیفیت سیگنال‌های ارتباطی را با مشکل مواجه کرده بود.

توجیه اقتصادی و اهداف پروژه

در دهه‌های 1960 و 1970، تورنتو شاهد رونق ساخت‌وساز و ظهور آسمان‌خراش‌های متعدد بود. این ساختمان‌های بلند با بازتاب و تضعیف امواج رادیویی و تلویزیونی، مانعی جدی برای ارتباطات ایجاد کرده بودند. شرکت راه‌آهن ملی کانادا (Canadian National)، که نام برج نیز از آن گرفته شده، برای حل این مشکل و به نمایش گذاشتن توان مهندسی کانادا، ساخت یک برج مخابراتی بسیار بلند را با هزینه 63 میلیون دلار آغاز کرد. هدف اصلی، ساخت یک قطب مخابراتی بود که ارتفاع آن از تمام ساختمان‌های موجود و آتی شهر فراتر رود و ارتباطات واضح را تضمین کند. در کنار این هدف فنی، برج از ابتدا به عنوان یک جاذبه گردشگری بزرگ با رستوران و سکوهای دیدبانی طراحی شد تا به یک منبع درآمد پایدار تبدیل شود.

تیم طراحی و مهندسی

ساخت این پروژه عظیم حاصل همکاری تیمی از نخبگان معماری و مهندسی بود:

• کارفرما: شرکت راه‌آهن ملی کانادا (Canadian National Railway). مالکیت برج بعداً به شرکت دولتی Canada Lands Company منتقل شد.
• معماران: شرکت‌های WZMH Architects (که در آن زمان Webb, Zerafa, Menkes, Housden Partnership نام داشت) و John Andrews Architects.
• طراح ارشد: رهبری تیم طراحی بر عهده ادوارد آر. بالدوین (Edward R. Baldwin) بود.
• مهندسان سازه: شرکت NCK Engineering (که قبلاً Nicolet Carrier Dressel & Associates نام داشت) با مهندسان کلیدی مانند فرانتس نول (Franz Knoll) و راجر نیکولت (Roger Nicolet).
• پیمانکار اصلی: شرکت The Foundation Company of Canada.
• سازنده قطعات فولادی: شرکت Canron مسئولیت ساخت آنتن را بر عهده داشت.

فرآیند ساخت: نوآوری در ارتفاع

ساخت برج در 6 فوریه 1973 آغاز شد و پس از 40 ماه کار بی‌وقفه توسط بیش از 1٬537 کارگر، در 26 ژوئن 1976 به روی عموم گشوده شد.

• مرحله 1: پی‌ریزی (فوریه 1973): عملیات با حفاری و برداشتن بیش از 56٬000 تن خاک و سنگ شیل تا عمق 15.2 متری آغاز شد. سپس یک پی Y-شکل به ضخامت 6.7 متر با استفاده از بیش از 7٬000 متر مکعب بتن، 450 تن میلگرد و 36 تن کابل فولادی پس‌تنیده ساخته شد تا پایه‌ای مستحکم برای وزن 130٬000 تنی برج فراهم شود.

• مرحله 2: ساخت بدنه با قالب لغزنده (ژوئن 1973 - فوریه 1974): بدنه اصلی شش‌ضلعی برج با تکنیک نوآورانه "قالب لغزنده" (Slip-forming) ساخته شد. یک قالب فلزی عظیم با جک‌های هیدرولیکی به طور مداوم به سمت بالا حرکت می‌کرد و بتن‌ریزی به صورت 24 ساعته (از دوشنبه تا جمعه) انجام می‌شد. این فرآیند با سرعت متوسط 6 متر در روز پیش می‌رفت و 40٬500 متر مکعب بتن مورد نیاز در محل پروژه تولید می‌شد تا کیفیت آن یکنواخت بماند.

• مرحله 3: ساخت سکوی اصلی (اوت 1974): برخلاف تصور، سکوی اصلی 7 طبقه به صورت یکجا بالا برده نشد. ابتدا 12 براکت غول‌پیکر فولادی و چوبی با جک‌های هیدرولیکی به ارتفاع 335 متری منتقل و نصب شدند. سپس کارگران در همان ارتفاع، سکو را طبقه به طبقه بر روی این براکت‌ها ساختند.

• مرحله 4: نصب آنتن با هلیکوپتر (مارس - آوریل 1975): نصب آنتن 102 متری که از 36 قطعه مجزا تشکیل شده بود، چالش‌برانگیزترین بخش لجستیکی پروژه بود. در یک راهکار مبتکرانه، از یک هلیکوپتر غول‌پیکر سیکورسکی S-64 اسکای‌کرین به نام "اولگا" استفاده شد. این هلیکوپتر طی 3.5 هفته، تمام قطعات آنتن را به بالای برج منتقل کرد و زمان این مرحله را از شش ماه پیش‌بینی شده به کمتر از یک ماه کاهش داد.

چالش‌های مهندسی و لجستیکی

• حفظ عمودیت: برای اطمینان از عمود ماندن سازه، مهندسان به طور مداوم از ابزارهای اپتیکی دقیق و یک شاقول فولادی 100 کیلوگرمی که در مرکز برج آویزان بود، استفاده می‌کردند. در نهایت، انحراف کلی برج از خط عمود واقعی تنها 29 میلی‌متر است.
• بتن‌ریزی در زمستان: برای کار در دمای تا 20- درجه سانتی‌گراد، مصالح بتن گرم می‌شدند و بتن تازه با عایق پوشانده می‌شد.
• نصب آنتن: این عملیات پرخطر بود؛ در یک مورد، هنگام جدا کردن جرثقیل، یک قطعه گیر کرد و هلیکوپتر تا آستانه اتمام سوخت درگیر عملیات بود.

شاهکار مهندسی: مقاومت در برابر نیروهای طبیعت

برج CN تنها یک نماد شهری نیست، بلکه نمونه‌ای برجسته از مهندسی پیشرفته است که برای مقاومت در برابر شدیدترین نیروهای طبیعی طراحی شده است.

طراحی ساختاری: هسته شش‌ضلعی و پایه Y-شکل

در قلب طراحی برج، یک هسته بتنی توخالی و شش‌ضلعی قرار دارد که بر روی یک فونداسیون عظیم Y-شکل بنا شده است. این فونداسیون که از بتن و فولاد تقویت‌شده ساخته شده، تا عمق 15 متری در بستر سنگی مستحکم (شیل) قرار گرفته است. شکل ستاره‌مانند (ترکیب هسته شش‌ضلعی و بازوها) سختی پیچشی بسیار بالایی را فراهم کرده و پایداری سازه را در برابر نیروهای جانبی مانند باد به شدت افزایش می‌دهد.

مقاومت در برابر باد و زلزله

برج CN به گونه‌ای طراحی شده که در برابر بادهایی با سرعت 418 کیلومتر بر ساعت و زلزله‌ای به بزرگی 8.5 در مقیاس ریشتر مقاومت کند.

• بتن پس‌تنیده (Post-tensioned Concrete): کل بدنه بتنی برج با استفاده از این تکنیک ساخته شده است. کابل‌های فولادی پرمقاومت پس از بتن‌ریزی کشیده شده‌اند تا بتن را تحت فشار دائمی قرار دهند، مقاومت آن را افزایش داده و از ایجاد ترک جلوگیری کنند.
• انعطاف‌پذیری: این طراحی به برج اجازه می‌دهد با نوسان، انرژی باد را پراکنده کند و در بالاترین قسمت خود تا 2 متر جابجا شود.

حفاظت در برابر صاعقه

برج CN به طور متوسط سالانه 75 بار مورد اصابت صاعقه قرار می‌گیرد. یک سیستم حفاظت جامع (LPS) شامل شبکه‌ای از هادی‌های مسی، جریان الکتریکی عظیم صاعقه را از نوک آنتن 102 متری به طور ایمن به زمین منتقل می‌کند و از سازه و بازدیدکنندگان محافظت می‌نماید.

رکوردهای جهانی و افتخارات

برج CN در طول تاریخ خود رکوردهای متعددی را در کتاب رکوردهای گینس ثبت کرده و افتخارات مهمی کسب نموده است.

• رکوردهای گذشته:

  • بلندترین سازه مستقل جهان: این برج به مدت 32 سال (از 1975 تا 2007) این رکورد را در اختیار داشت تا اینکه برج خلیفه در دبی آن را شکست.
  • بلندترین برج جهان: این عنوان را نیز تا سال 2009 در اختیار داشت که ابتدا به برج کانتون در چین و سپس به توکیو اسکای‌تری واگذار شد.

• رکوردهای فعلی در گینس:

  • مرتفع‌ترین پیاده‌روی خارجی بر روی یک ساختمان: این رکورد متعلق به جاذبه "اج‌واک" (EdgeWalk) است که در سال 2011 به ثبت رسید.
  • مرتفع‌ترین سرداب شراب جهان: این رکورد به "سرداب در آسمان" در رستوران 360 تعلق دارد.
  • طولانی‌ترین پلکان فلزی جهان: برج CN دارای طولانی‌ترین پلکان فلزی در جهان است.

• افتخارات دیگر:

  • در سال 1995، انجمن مهندسان عمران آمریکا (ASCE) برج CN را به عنوان یکی از عجایب هفتگانه جهان مدرن معرفی کرد.
  • امروزه این برج دهمین سازه مستقل بلند جهان و بلندترین سازه مستقل در نیمکره غربی (در خشکی) است.

جاذبه‌های اصلی برج CN

برج CN فراتر از یک دکل مخابراتی، مجموعه‌ای کامل از تفریحات و تجربیات منحصر به فرد را ارائه می‌دهد.

سکوی دیدبانی (LookOut Level) و کف شیشه‌ای (Glass Floor)

سکوی دیدبانی در ارتفاع 346 متری نمایی 360 درجه و خیره‌کننده از تورنتو ارائه می‌دهد. در یک روز صاف، دید تا 160 کیلومتر دورتر، از جمله آبشار نیاگارا، امکان‌پذیر است. در ارتفاع 342 متری، کف شیشه‌ای هیجان‌انگیز به بازدیدکنندگان اجازه می‌دهد روی شیشه‌های نشکن قدم بزنند و دنیای زیر پای خود را تماشا کنند.

اج‌واک (EdgeWalk)

برای جویندگان هیجان مطلق، "اج‌واک" بلندترین پیاده‌روی دایره‌ای و بدون استفاده از دست در جهان است که در کتاب رکوردهای گینس نیز ثبت شده است. شرکت‌کنندگان در ارتفاع 356 متری (معادل 116 طبقه) بر روی لبه‌ای به عرض 1.5 متر در فضای باز قدم می‌زنند.

رستوران 360 (360 Restaurant) و اسکای‌پاد (SkyPod)

رستوران 360 در ارتفاع 351 متری، تجربه‌ای فراتر از یک وعده غذایی ارائه می‌دهد. این رستوران گردان لوکس هر 72 دقیقه یک دور کامل می‌چرخد و چشم‌اندازی بی‌همتا از تورنتو را به نمایش می‌گذارد.

• سرداب شراب رکورددار: برجسته‌ترین ویژگی این رستوران، "بلندترین سرداب شراب جهان" طبق رکورد گینس است. این سرداب که "سرداب در آسمان" نام دارد و در سال 1997 ساخته شده، با گنجایش 9000 بطری و کنترل دقیق دما (13 درجه سانتی‌گراد) و رطوبت (65٪)، میزبان بیش از 500 نوع شراب از سراسر جهان است.
• جوایز و افتخارات: این رستوران از سال 1997 جایزه معتبر DiRoNA را دریافت کرده و از سال 1999 به طور مداوم جایزه "Best of Award of Excellence" را از مجله معتبر Wine Spectator برای فهرست شراب استثنایی خود کسب کرده است.
• غذاهای کانادایی: رستوران 360 بر روی غذاهای کانادایی با استفاده از مواد اولیه محلی و پایدار تمرکز دارد و حتی منوی ویژه‌ای با الهام از غذاهای بومیان با همکاری سرآشپز دیوید ولفمن ارائه می‌دهد.
• رکورد گذشته: این رستوران زمانی رکورد مرتفع‌ترین رستوران جهان را در اختیار داشت، اما در سال 2011 این عنوان را به رستوران "اتمسفر" در برج خلیفه واگذار کرد.

برای ارتفاعی بالاتر، اسکای‌پاد (SkyPod) در 447 متری، یکی از بلندترین سکوهای دیدبانی عمومی در جهان است.

نورپردازی هوشمند و نقش اجتماعی

برج CN در شب با یک سیستم نورپردازی LED هوشمند می‌درخشد که رنگ‌های آن متناسب با مناسبت‌های خاص ملی و جهانی تغییر می‌کند. این نورپردازی برج را به یک بوم زنده برای بازتاب رویدادهای مهم تبدیل کرده است؛ برای مثال، این برج در بزرگداشت قربانیان حمله به مسجد کبک سیتی به رنگ سبز درآمد.

برج CN: نماد فرهنگی تورنتو و کانادا

برج CN به بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت تورنتو و کانادا در فرهنگ عامه تبدیل شده است.

در سینما، تلویزیون و موسیقی

این برج در آثار سینمایی و تلویزیونی متعددی مانند «نقطه اوج» (Highpoint)، «اسکات پیلگریم در برابر دنیا» (Scott Pilgrim vs. the World)، «سوتس» (Suits) و «پسران» (The Boys) به عنوان نماد تورنتو حضور دارد. مشهورترین تصویر آن در فرهنگ عامه معاصر، جلد آلبوم «Views» از رپر کانادایی، دِرِیک (Drake) است که توجه جهانی را به این سازه جلب کرد.

در بازی‌های ویدیویی

این برج نمادین در بازی‌های محبوبی مانند «اورواچ» (Overwatch) حضور دارد و الهام‌بخش ساخت‌وسازهای بازیکنان در بازی‌هایی چون «ماینکرفت» (Minecraft) بوده است.

خلاصه

برج CN تورنتو با ارتفاع 553.3 متر، یک شاهکار مهندسی و نماد ملی کانادا است که به عنوان یکی از عجایب هفتگانه جهان مدرن شناخته می‌شود. این برج که با هزینه 63 میلیون دلار توسط راه‌آهن ملی کانادا ساخته و در سال 1976 افتتاح شد، در پاسخ به مشکلات سیگنال‌های ارتباطی ناشی از رشد آسمان‌خراش‌ها طراحی گردید. فرآیند ساخت 40 ماهه آن شامل نوآوری‌هایی مانند تکنیک "قالب لغزنده" و استفاده از هلیکوپتر "اولگا" برای نصب آنتن بود. این برج که برای 32 سال رکورد بلندترین سازه مستقل جهان را در اختیار داشت، امروزه همچنان رکوردهای گینس مانند مرتفع‌ترین پیاده‌روی خارجی (EdgeWalk) و مرتفع‌ترین سرداب شراب جهان را به نام خود ثبت کرده است. رستوران 360 آن، علاوه بر منظره گردان، به خاطر سرداب شراب 9000 بطری، جوایز معتبر متعدد و تمرکز بر غذاهای محلی کانادایی شهرت دارد. برج CN که بلندترین سازه مستقل در نیمکره غربی است، سالانه نزدیک به دو میلیون بازدیدکننده را جذب می‌کند و به یک شمایل فرهنگی قدرتمند در سینما، موسیقی (جلد آلبوم Views از دریک) و بازی‌های ویدیویی تبدیل شده و هویت تورنتو را در سراسر جهان نمایندگی می‌کند.