دهکده گمشده فاببریکه دی کارجینه: روایتی از آهن، آب و خاطره - جعبه مهر

برای دریافت مشاوره و خدمات تخصصی گردشگری و سفر به سراسر دنیا با مجری مستقیم تورهای مسافرتی و گردشگری همراه باشید.

تاریخچه دهکده: از رونق آهن تا رکود اقتصادی

تاریخ فاببریکه دی کارجینه در قرن سیزدهم میلادی با مهاجرت گروهی از آهنگران ماهر از شهر برشا (Brescia) آغاز شد که برای بهره‌برداری از معادن آهن کوه تامبورا به این منطقه آمده بودند. این صنعتگران به دلیل وجود منابع طبیعی غنی، از جمله چوب فراوان برای کوره‌ها و آب رودخانه ادرون (Edron) برای به حرکت درآوردن چرخ آسیاب‌ها، این منطقه را برای فعالیت خود ایده‌آل یافتند. به این ترتیب، دهکده‌ای شکل گرفت که حیات اقتصادی و اجتماعی آن کاملاً بر پایه صنعت آهن استوار بود.

• دوران شکوفایی با ویا واندلی: نقطه اوج شکوفایی اقتصادی دهکده در قرن هجدهم و با ساخت مسیر تجاری «ویا واندلی» (Via Vandelli) رقم خورد. این جاده که یک شاهکار مهندسی بود و ساخت آن در سال 1755 به دستور دوک فرانچسکو سوم دِ استه آغاز شد، مودنا را به ماسا متصل می‌کرد و از قلب فاببریکه دی کارجینه، با پلی زیبا بر روی رودخانه ادرون، عبور می‌کرد. برای تقویت صنعت متالورژی، دوک امتیازات ویژه‌ای مانند معافیت‌های مالیاتی و معافیت از خدمت سربازی به صنعتگران محلی اعطا کرد که موجب رونق چشمگیر اقتصاد دهکده شد.
• دوران رکود: این رونق پایدار نماند. در اواخر قرن هجدهم، با افتتاح مسیر جدید و سریع‌تر «آبتونه» (Abetone) در سال 1781 که توسکانی را به امیلیا متصل می‌کرد، اهمیت استراتژیک و تجاری ویا واندلی به شدت کاهش یافت. این افول تأثیر مستقیمی بر اقتصاد فاببریکه دی کارجینه گذاشت؛ با کاهش تردد و تجارت، صنعت آهن روستا رو به زوال رفت و ساکنان که "فاببریکینی" (fabbrichini) نامیده می‌شدند، برای تأمین معاش خود به مشاغل سنتی کشاورزی و گله‌داری بازگشتند.
• احیای مختصر: در اوایل قرن بیستم، با رونق گرفتن استخراج سنگ مرمر در نزدیکی والی (Vagli)، اقتصاد منطقه جان دوباره‌ای گرفت و حتی یک نیروگاه برق‌آبی کوچک برای تأمین انرژی معادن ساخته شد.

قربانی پیشرفت: ساخت سد و جابجایی اجباری

نقطه عطف سرنوشت‌ساز در تاریخ دهکده، در سال 1941 و در دوران رژیم فاشیستی رقم خورد. شرکت برق "سلت-والدارنو" (Selt-Valdarno)، که بعدها به شرکت ملی برق ایتالیا (Enel) پیوست، تصمیم گرفت با ساخت یک سد عظیم به ارتفاع 92 متر بر روی رودخانه ادرون، یک مخزن برق‌آبی بزرگ ایجاد کند. این پروژه که در چارچوب تلاش‌های ایتالیا برای صنعتی‌سازی پس از جنگ جهانی دوم قرار داشت، به معنای غرق شدن کامل دره‌ای بود که فاببریکه دی کارجینه در آن قرار داشت.

فرآیند تخلیه اجباری دهکده در سال 1947 آغاز شد. در آن زمان، 146 نفر در 31 خانه سنگی روستا زندگی می‌کردند. این رویداد با مقاومت‌هایی نیز همراه بود و اسناد تاریخی نشان می‌دهد که برای بیرون راندن آخرین ساکنان سرسخت، به مداخله نیروی قهریه (پلیس) نیاز شد. به ساکنان وعده داده شد که در شهرک جدیدی به نام والی دی سوتو (Vagli di Sotto) که بر روی دماغه‌ای مشرف به دریاچه ساخته می‌شد، اسکان داده شوند. گفته می‌شود که طراحی شهری والی دی سوتو تلاشی برای بازآفرینی ساختار روستای تخلیه‌شده بوده است. با این وجود، این جابجایی ضربه‌ای عمیق بر پیکر جامعه بود و پیوندهای اجتماعی ریشه‌دار را از هم گسست. با بالا آمدن آب بین سال‌های 1947 تا 1953، دهکده‌ای با قدمت چند صد ساله به زیر 34 میلیون متر مکعب آب فرو رفت.

بقایای تاریخی مدفون در اعماق آب

زمانی که آب دریاچه والی فروکش می‌کند، ساختارهای سنگی و تقریباً دست‌نخورده دهکده نمایان می‌شوند که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• کلیسای سن تئودورو (San Teodoro): این کلیسای رومانسک با برج ناقوس مربعی و ویران‌شده‌اش، نمادین‌ترین بنای دهکده است.
• خانه‌های سنگی: حدود 31 خانه سنگی که زمانی محل زندگی صنعتگران آهن بوده‌اند.
• پل سه طاقی: یک پل سنگی زیبا با سه قوس که بخشی از مسیر تاریخی "ویا واندلی" بود.
• قبرستان: گورستان قدیمی دهکده که یادآور جامعه‌ای است که قرن‌ها در این مکان زندگی می‌کردند.

ظهورهای نادر و افسانه ده ساله

برخلاف باور عمومی، تخلیه دریاچه هر ده سال یکبار یک وعده رسمی و لازم‌الاجرا از سوی شرکت برق (ENEL) نبوده، بلکه بیشتر یک امید و انتظار محلی و رسانه‌ای است که به مرور زمان به یک افسانه مدرن تبدیل شده است. در حقیقت، دریاچه تنها برای انجام تعمیرات و نگهداری ضروری سد تخلیه می‌شود و این اتفاق از زمان غرق شدن دهکده، تنها چهار بار با فواصل نامنظم رخ داده است :

• 1958
• 1974
• 1983
• 1994

این ایده احتمالاً به دلیل فواصل نسبتاً طولانی بین تخلیه‌ها (16، 9 و 11 سال) در فرهنگ عامه ریشه دوانده است. اگرچه قرار بود از سال 1983 این روند به صورت ده‌ساله تکرار شود، اما در عمل چنین نشد.

تابستان فراموش‌نشدنی 1994: ظهور مجدد و مدیریت یک میلیون گردشگر

آخرین باری که دهکده در تابستان 1994 به طور کامل از زیر آب بیرون آمد، به یک رویداد بی‌نظیر ملی و بین‌المللی تبدیل شد و بیش از یک میلیون گردشگر را از سراسر جهان، از جمله اروپا، ایالات متحده و ژاپن، به منطقه کشاند.

• مدیریت لجستیکی و اقتصادی: این حضور گسترده، چالش‌های لجستیکی عظیمی برای منطقه کوچک گارفانیانا ایجاد کرد. جاده‌های منتهی به دریاچه با ترافیک سنگین و بی‌سابقه‌ای روبرو شد، به طوری که برای مدیریت جمعیت و کاهش صف‌ها، از هلیکوپتر برای انتقال گردشگران به کف خشک‌شده دریاچه استفاده می‌شد. این رویداد یک رونق اقتصادی کوتاه‌مدت اما بسیار چشمگیر برای کسب‌وکارهای محلی، هتل‌ها و رستوران‌ها به ارمغان آورد.
• پوشش رسانه‌ای و تأثیر فرهنگی: این پدیده پوشش رسانه‌ای گسترده‌ای یافت و حتی یک گروه فیلم‌سازی سوئدی برای ساخت فیلم به این منطقه آمد. یکی از به‌یادماندنی‌ترین لحظات، کنسرت سمفونیک ارکستر «مودیلیانی» لیورنو با حضور گیتاریست مشهور، آلیریو دیاز (Alirio Díaz) بود که توسط شرکت ENEL در یک شب مهتابی در کنار دهکده برگزار شد و صدها نفر را مسحور خود کرد.

میراث ماندگار و گردشگری مدرن: از پارک والی تا حفظ خاطره

رویداد 1994 نام فاببریکه دی کارجینه را در نقشه گردشگری جهان ثبت کرد و پتانسیل عظیم اقتصادی آن را آشکار ساخت. این تجربه الهام‌بخش توسعه زیرساخت‌های گردشگری جدیدی شد تا از شهرت جهانی دهکده برای جذب پایدار گردشگر در تمام طول سال استفاده شود، حتی زمانی که دهکده زیر آب است.

• پارک والی (Vagli Park): یک پارک ماجراجویی مدرن که با هدف ارائه هیجان در کنار زیبایی‌های طبیعی دریاچه والی طراحی شده است. جاذبه‌های اصلی آن عبارتند از:

  • زیپ‌لاین (Volo dell'Angelo): یک زیپ‌لاین به طول 1500 متر که از ارتفاع 350 متری بر فراز دریاچه و دهکده غرق‌شده عبور می‌کند و به سرعت 130 تا 150 کیلومتر در ساعت می‌رسد. این «پرواز فرشته» چشم‌اندازی بی‌نظیر از دریاچه و کوه‌های اطراف ارائه می‌دهد و برای افراد با توانایی‌های جسمی مختلف نیز قابل استفاده است.
  • پل معلق (Suspension Bridge): این پل که در سال 2016 افتتاح شد، دو سوی دریاچه را به هم متصل می‌کند و به یکی از نمادهای جدید منطقه تبدیل شده است. بخشی از کف پل از شیشه ساخته شده که به بازدیدکنندگان حس معلق بودن بر روی آب را می‌دهد و در شب با نورپردازی‌های رنگی، منظره‌ای تماشایی ایجاد می‌کند.
  • پارک «شرافت و بی‌شرافتی» (Honor and Dishonor Park): مسیری که در آن مجسمه‌های مرمری از شخصیت‌های معاصر قرار داده شده و بازدیدکنندگان را به تأمل در این مفاهیم دعوت می‌کند.

• حفظ خاطره و دیدگاه نوادگان: با وجود شهرت جهانی دهکده، تلاش‌های مشخصی برای ایجاد موزه‌ها یا بناهای یادبود فیزیکی در شهرک جدید والی دی سوتو مشاهده نمی‌شود. با این حال، در سال 2020 تفاهم‌نامه‌ای میان شرکت انل، شهرداری و یک شرکت خصوصی برای حمایت از «گردشگری مسئولانه» امضا شد که شامل پیشنهادهایی برای ایجاد «موزه‌های دیجیتال داخلی» و «مؤسسات موزه‌ای در مورد تاریخ محلی» بود، اما اجرایی شدن آن‌ها هنوز مشخص نیست. اطلاعات دقیقی در مورد دیدگاه نوادگان ساکنان اصلی در مورد این تحولات تجاری در دسترس نیست. با این حال، انتقاد دختر یکی از شهرداران سابق از عدم توسعه کافی گردشگری در گذشته، نشان می‌دهد که ممکن است بخشی از جامعه محلی از این رونق اقتصادی حمایت کنند.

• تأثیر دوگانه گردشگری مدرن: این جاذبه‌های مدرن از یک سو با استفاده از داستان «دهکده گمشده» در تبلیغات خود، نام فاببریکه دی کارجینه را در سطح جهانی زنده نگه داشته‌اند. از سوی دیگر، این خطر وجود دارد که تمرکز بر هیجان و سرگرمی، عمق تراژدی تاریخی جابجایی اجباری ساکنان را تحت‌الشعاع قرار دهد و آن را به یک محصول تجاری صرف تبدیل کند.

آینده نامشخص: از وعده تا سایه خشکسالی

در سال‌های اخیر، امیدها برای دیدن دوباره دهکده بارها زنده شده است. وعده‌هایی برای تخلیه دریاچه در سال‌های 2016، 2021 و حتی 2024 مطرح شد، اما هر بار به دلایل مختلف به تعویق افتاد. دلایل اصلی این تعویق‌ها عبارتند از:

• موانع فنی و بوروکراتیک: پیچیدگی‌های لجستیکی برای مدیریت صدها هزار گردشگر.
• همه‌گیری کووید-19: این همه‌گیری جهانی برنامه‌ریزی‌ها برای سال 2021 را با چالش مواجه کرد.
• بحران آب و خشکسالی: مهم‌ترین عامل، نگرانی‌های فزاینده در مورد خشکسالی (crisi idrica) بود. دریاچه والی یک منبع حیاتی ذخیره آب است و تخلیه آن در شرایط کمبود آب منطقی نبود.

در حال حاضر، با وجود پیشرفت‌های فنی در نگهداری سد (که نیاز به تخلیه کامل را کاهش می‌دهد) و تداوم بحران آب، آینده ظهور مجدد این "دهکده ارواح" نامشخص باقی مانده است.

خلاصه

فاببریکه دی کارجینه، دهکده‌ای قرون وسطایی در توسکانی است که در قرن سیزدهم توسط آهنگران تأسیس شد و در قرن هجدهم به لطف عبور مسیر تجاری «ویا واندلی» به اوج شکوفایی اقتصادی رسید. با افول این مسیر، اقتصاد دهکده رو به زوال نهاد. در سال 1947، این دهکده برای ساخت یک سد برق‌آبی به زیر آب رفت و 146 سکنه آن به اجبار به شهرک جدید والی دی سوتو منتقل شدند. برخلاف افسانه ظهور ده‌ساله، این دهکده تنها چهار بار (آخرین بار در سال 1994) برای تعمیرات سد به طور کامل از آب بیرون آمده است. ظهور سال 1994 با جذب بیش از یک میلیون گردشگر، به یک پدیده بین‌المللی تبدیل شد و الهام‌بخش توسعه گردشگری مدرن در منطقه، مانند «پارک والی» با زیپ‌لاین و پل معلق، برای جذب گردشگر در تمام طول سال شد. برنامه‌های اخیر برای تخلیه مجدد دریاچه به دلیل موانع فنی، همه‌گیری کووید-19 و مهم‌تر از همه، بحران خشکسالی، لغو شده است. در حالی که جاذبه‌های مدرن نام دهکده را زنده نگه داشته‌اند، تلاش‌های مشخصی برای حفظ فیزیکی میراث آن از طریق موزه یا بنای یادبود صورت نگرفته و آینده ظهور مجدد آن همچنان نامشخص است.